Bảo tàng Mỹ Sơn tọa lạc bên bờ suối Khe Thẻ, ở phía Tây Bắc của khu di tích Mỹ Sơn, cách cụm tháp cổ khoảng 2km. Ở đây du khách có thể hình dung rõ ràng về lịch sử hình thành, cấu trúc kiến trúc và giá trị văn hoá của quần thể khu đền tháp trước khi bước vào không gian linh thiêng bên trong thung lũng.
Công trình này được hoàn thành vào năm 2005 với nguồn vốn hợp tác quốc tế và được thiết kế như một “site museum” – nhà trưng bày tại chỗ để cung cấp thông tin ban đầu cho du khách trước khi bước vào thăm quần thể đền tháp[3]. Nhờ vị trí gần cửa ngõ di tích, bảo tàng Mỹ Sơn có vai trò quan trọng là trung tâm thông tin và hướng dẫn, giúp du khách hình dung tổng quát về lịch sử, văn hóa Chămpa và kết cấu của thánh địa ngay từ khi bắt đầu chuyến tham quan.
Bảo tàng Mỹ Sơn được các kiến trúc sư Nhật Bản thiết kế mang đậm dấu ấn hiện đại, hài hòa với thiên nhiên thay vì mô phỏng kiến trúc tháp Chămpa cổ. Công trình thấp, rộng, thoáng mát, tận dụng tối đa ánh sáng và gió trời để tiết kiệm năng lượng. Tờ Kiến trúc Nhật Bản năm 2007 đã xếp nơi đây vào nhóm công trình tiêu biểu, khen ngợi cách thiết kế ấn tượng ngay từ cái nhìn đầu tiên. Nội thất bảo tàng được chia thành hai nửa đối xứng: phía ngoài là khu phục chế, lưu trữ hiện vật, phía trong là khu trưng bày chính – tâm điểm của toàn bộ công trình.
Khu trưng bày chính rộng rãi, được sắp đặt xen kẽ giữa hiện vật gốc, mô hình, bản đồ và panô diễn giải. Chỉ trong vài phút, du khách đã có thể nắm lược sử về Khu đền tháp Mỹ Sơn như một “bản đồ dẫn nhập” trước khi bước vào khu đền tháp thật. Một điểm nhấn thú vị là phiên bản mái che bằng gỗ cổ cho tượng Linga, tái hiện loại kiến trúc gỗ thờ cúng của người Chămpa – vốn đã biến mất hoàn toàn sau thế kỷ 4. Chi tiết nhỏ nhưng cho thấy sự tinh tế trong cách bảo tàng chọn lựa câu chuyện để kể, khi không gian trưng bày không nhiều hiện vật nhưng luôn “giàu thông tin”.
Bảo tàng lưu giữ 93 hiện vật tiêu biểu được chọn lọc từ hàng nghìn hiện vật khai quật . Trong đó nổi bật nhất là tượng Mukhalinga – một biểu tượng Linga bằng đá sa thạch khắc đầu thần Shiva, cao 1,265m (tương đương 126,5cm) niên đại thế kỷ 7–8. Bức tượng này được giới chuyên môn đánh giá là tuyệt tác độc nhất vô nhị của nghệ thuật điêu khắc Chămpa Việt Nam. Bên cạnh Mukhalinga, khách tham quan sẽ gặp nhiều hiện vật điêu khắc khác như các bia đá Chămpa chạm khắc hoa văn và chữ viết cổ, tượng thú thần, tượng vũ nữ Apsara cùng mảng phù điêu trang trí. Những mảnh vỡ kiến trúc, viên gạch, phù điêu từ các đền tháp xung quanh cũng góp phần tái hiện không khí linh thiêng của lễ tế cổ xưa.
Du khách đến Bảo tàng Mỹ Sơn không chỉ xem hiện vật mà còn được tiếp cận hàng loạt trải nghiệm tương tác hiện đại. Phần lớn thông tin được truyền tải qua bản đồ, bản vẽ, mô hình, hiện vật gốc giúp kể những câu chuyện lịch sử một cách sinh động. Đặc biệt, điểm mạnh của bảo tàng là ứng dụng công nghệ: nơi đây có thuyết minh điện tử đa ngôn ngữ (tiếng Việt, Anh, Pháp…) để du khách quốc tế dễ dàng hiểu rõ bối cảnh Champa, đồng thời đang phát triển tour tham quan thực tế ảo để du khách trải nghiệm tuyến di sản dưới góc nhìn mới. Trên bàn trưng bày cũng thường có máy tính bảng hoặc màn hình tương tác trình chiếu phim tư liệu, ảnh 3D, giúp bổ sung kiến thức về từng công trình đền tháp. Kết hợp với đội ngũ hướng dẫn viên am hiểu lịch sử Chăm, bảo tàng đem đến cho du khách cảm giác khám phá sáng tạo, khi mỗi người có thể tự do lướt qua các nội dung thông tin hoặc tương tác tìm hiểu sâu hơn những gì mình quan tâm.
Bảo tàng Mỹ Sơn chính là điểm khởi đầu hoàn hảo, nơi những “mảnh ghép đầu tiên” của câu chuyện Champa được hé mở trước khi du khách bước vào hành trình khám phá trọn vẹn khu đền tháp. Từ kiến trúc hiện đại, không gian trưng bày khoa học đến các trải nghiệm công nghệ trực quan, bảo tàng tạo nên một không gian dẫn nhập giàu cảm hứng, giúp du khách dễ dàng kết nối với bối cảnh văn hoá – lịch sử của vương quốc Chămpa trước khi chiêm ngưỡng những tháp gạch cổ giữa thung lũng di sản.
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH TP. ĐÀ NẴNG
