Giữa không gian cổ kính của Khu đền tháp Mỹ Sơn, hành trình khám phá di sản của du khách trở nên trọn vẹn hơn với những trải nghiệm văn hóa đặc sắc: chiêm ngưỡng trình diễn chuốt gốm Chăm, chằm nón lá xứ Quảng và dệt thổ cẩm truyền thống của cộng đồng Chăm.
Ba hoạt động thủ công này không chỉ tái hiện sinh động đời sống văn hoá bản địa, mà còn mở ra cho du khách cơ hội tự tay chạm vào chất liệu di sản – cảm nhận độ mịn của đất sét, thử đặt đường kim lên chiếc nón nhỏ xinh hay lắng nghe tiếng thoi dệt đều nhịp bên khung cửi gỗ.
Nghề gốm Chăm là kết tinh của kỹ thuật truyền đời trong cộng đồng Chăm ở Ninh Thuận. Nghệ nhân chọn đất sét vàng từ bờ sông Quao, phơi khô, đập nhỏ rồi trộn với cát mịn, nhồi dẻo và tạo hình hoàn toàn bằng tay. Thay vì dùng bàn xoay, người thợ Chăm di chuyển vòng quanh khối đất để vuốt, nắn và dựng hình – một kỹ thuật hiếm có được duy trì qua chế độ mẫu hệ. Năm 2022, nghề gốm Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, khẳng định giá trị tinh thần sâu sắc gắn với tín ngưỡng và thế giới quan cổ xưa của người Chăm.
Nón lá – nghề thủ công gắn bó lâu đời với xứ Quảng – cũng được tái hiện sinh động ngay giữa lòng khu di tích. Từ những lá cọ, lá buông hay lá mật cật được chọn kỹ, vuốt thẳng và phơi nắng vừa đủ, nghệ nhân khâu từng đường chỉ nylon lên khung nan tre mảnh để tạo nên chiếc nón thanh thoát, bóng bẩy. Mỗi chuyển động của đôi tay người thợ đều tỉ mỉ và khéo léo, phản ánh nét tinh tế đã làm nên danh tiếng của các làng nghề Giảng Hòa, Mỹ Xuyên hay Quế Minh.
Bên cạnh đó, không gian dệt thổ cẩm Chăm tại Bảo tàng Mỹ Sơn mang đến một trải nghiệm giàu bản sắc. Trên khung cửi gỗ đặt bên dòng Khe Thẻ, nghệ nhân Chăm kiên nhẫn luồn sợi, kéo thoi và tạo nên từng mảng hoa văn truyền thống. Những họa tiết đặc trưng – từ đường nét mô phỏng cây lá, chim thú đến biểu tượng gắn với tín ngưỡng cổ – hiện lên rõ nét qua từng động tác nhịp nhàng. Du khách có thể đứng gần quan sát, lắng nghe nghệ nhân chia sẻ về kỹ thuật dệt truyền thống và thử tự tay đặt vài đường dệt đầu tiên để cảm nhận sự kỳ công ẩn sau mỗi tấm thổ cẩm.
Các hoạt động trình diễn được Ban Quản lý Mỹ Sơn duy trì như một cách bảo tồn và lan tỏa văn hóa bản địa. Nghệ nhân trong trang phục truyền thống thao tác trực tiếp trước mắt du khách: đôi tay miết đất nặn nên dáng gốm mộc mạc, những đường kim mũi chỉ tạo hình chiếc nón lá tinh tế, hay tiếng thoi gõ nhịp dệt thổ cẩm vang đều trong không gian di sản. Không gian được bố trí gần khu vực trải nghiệm văn hóa dân gian, thuận tiện để dừng chân, quan sát và giao lưu.
Tại đây, du khách không chỉ đứng xem mà còn được chủ động tham gia: nặn một chậu gốm mini để cảm nhận độ dẻo của đất sét Chăm, thử đặt vài đường chỉ lên chiếc nón nhỏ xinh, hay tự mình dệt vài hàng sợi đầu tiên dưới sự hướng dẫn tận tình của nghệ nhân. Những sản phẩm vừa hoàn thành – dù còn vụng về – luôn là kỷ niệm đáng nhớ, gợi lại cảm giác gần gũi giữa bàn tay người thợ và chất liệu truyền thống.
Đây là những trải nghiệm chân thực mà du khách yêu thích nhất khi đến Mỹ Sơn: vừa thư giãn, vừa hiểu sâu hơn về văn hóa Chăm và tinh hoa lao động của người dân địa phương, đồng thời cảm nhận rõ nét sự giao hòa giữa di sản kiến trúc và di sản sống ngay trong lòng khu đền tháp.
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH TP. ĐÀ NẴNG
