Khu đền tháp Mỹ Sơn, di sản văn hóa thế giới của Champa, không chỉ nổi tiếng với kiến trúc tháp cổ mà còn lưu giữ nền nghệ thuật Chăm truyền thống đặc sắc. Từ âm nhạc, múa đến các nghi thức lễ hội Chăm đều phản ánh thế giới quan hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Đến Mỹ Sơn, du khách còn được đắm mình trong không gian âm nhạc Chăm: tiếng kèn Saranai, trống Paranưng vang vọng giữa thung lũng hòa quyện cùng vũ điệu Apsara, múa dâng lễ – mỗi tiết mục đều chứa đựng niềm tự hào và niềm tin của người Chăm qua bao thế hệ.
Âm nhạc và dân ca Chăm
Âm nhạc dân gian Chăm gắn liền với đời sống thường nhật và lễ hội của cộng đồng Chăm. Dân ca Chăm vang lên trong những ngày hội lớn như Katê, Rija Nưgar, Rija Praung…. Mỗi làn điệu là một câu chuyện, một lời nguyện mang ý nghĩa tâm linh sâu xa, thấm đượm tình yêu quê hương và sinh hoạt hàng ngày. Trống Ginăng (được đánh đôi) với tiếng đập hùng tráng như nhịp tim của đất, kèn Saranai réo rắt như tiếng gọi của gió đã tạo nên bản hòa tấu độc đáo, vừa hân hoan vừa linh thiêng.
Ban Quản lý Di sản văn hoá thế giới Mỹ Sơn hiện nay đã phát triển sản phẩm “Trình diễn dân ca Chăm” phục vụ du khách. Các nghệ sĩ trẻ Chăm tái hiện sinh động những làn điệu dân ca truyền thống như Danh Mayut (hát ân tình), Daoh Dam Dara (hát đối đáp) hay Puec Jal, kết hợp cùng trống Ginăng, kèn Saranai. Mỗi tiết mục như Anit Lô, Thay Mai, Thuộc Giai mở ra không gian nghệ thuật đậm chất địa phương, giúp du khách không chỉ nghe mà còn cảm nhận được nhịp đập văn hóa Chăm giữa lòng thung lũng Mỹ Sơn.
Vũ điệu và múa Chăm
Mỹ Sơn là di tích Chămpa đầu tiên thường xuyên biểu diễn múa Chăm phục vụ khách tham quan. Từ năm 2004, Ban Quản lý di tích đã thành lập đội văn nghệ dân gian Chăm chuyên nghiệp để dàn dựng các tiết mục múa dân gian. Đội múa ban đầu có 11 nghệ nhân lão thành, nay đã mở rộng lên gần 30 người cùng các cộng tác viên và đã thực hiện hàng chục nghìn suất biểu diễn phục vụ du khách trong nước và quốc tế.
Nhiều tiết mục múa Chăm tại Mỹ Sơn được dàn dựng công phu, kết hợp giữa yếu tố dân gian truyền thống và sáng tạo nghệ thuật. Chương trình biểu diễn hằng ngày gồm các tiết mục tiêu biểu như múa Apsara (hóa thân vũ nữ phục vụ thần linh), múa dâng lễ (nghi lễ tôn kính thần linh trong lễ Katê, lễ Rija), múa đội nước (bắt nguồn từ nghi lễ dâng nước thánh), múa quạt truyền thống, cùng phần hòa tấu trống Paranưng và kèn Saranai. Mỗi ngày có khoảng 5 suất tại Nhà Văn hóa Dân gian Chăm (3 suất buổi sáng, 2 suất buổi chiều) và 2 suất tại chân tháp G.
Múa Apsara là một trong những điệu múa biểu trưng nhất. Vũ công Apsara tái hiện hình tượng mỹ nữ điêu khắc trên đá, uyển chuyển trong trang phục gấm vóc. Ngoài ra, múa dâng lễ của các cô gái Chăm – đội lễ vật (trái cây, nước, bình gốm) lên đầu – thể hiện sự tôn kính thần linh trong lễ Katê, Rija. Các tiết mục múa đội nước và múa quạt truyền thống cũng góp phần làm phong phú chương trình. Tất cả các màn trình diễn được tổ chức ngay giữa thung lũng Mỹ Sơn, khiến khung cảnh tháp cổ càng thêm linh thiêng và cuốn hút.
Nhiều du khách cho biết chương trình múa Chăm ở Mỹ Sơn “rất thú vị” và đã trở thành một điểm nhấn du lịch đặc sắc của khu di tíchTrải qua hơn 20 năm, hoạt động biểu diễn văn nghệ dân gian tại Mỹ Sơn đã lan tỏa đến nhiều địa điểm Champa khác (như tháp Bà Ponagar, tháp Đôi Bình Định, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng…) và góp phần quan trọng trong việc quảng bá, bảo tồn văn hóa Chăm.
Trích đoạn thức lễ hội Chăm tại Mỹ Sơn
Trong một số dịp đặc biệt, Mỹ Sơn còn tái hiện trích đoạn lễ hội Chăm để du khách cảm nhận không khí lễ hội truyền thống. Ví dụ, các nghi thức rước nước, múa hát dâng lễ trong lễ Katê hay nghi lễ Rija cầu mưa được tái hiện sinh động ngay tại thung lũng. Những nghi thức này phản ánh niềm tin tâm linh của người Chăm: tưởng nhớ tổ tiên, cầu cho mưa thuận gió hòa và mùa màng bội thu. Qua các tiết mục múa, nghi lễ dâng lễ và diễu hành lễ hội, du khách như được “hòa nhập” vào bản sắc văn hóa Chăm cổ kính.
Trải nghiệm dành cho du khách
Khi đến Mỹ Sơn, du khách không chỉ ngắm tháp cổ mà còn có cơ hội tham gia nhiều trải nghiệm văn hóa độc đáo. Ví dụ:
- Thưởng thức biểu diễn nghệ thuật Chăm: Bạn có thể ngồi giữa thung lũng tháp và xem múa Apsara, múa dâng lễ, múa đội nước, cùng nghe tiếng trống Paranưng và kèn Saranai ngân vang. Không gian linh thiêng của Mỹ Sơn khiến mọi động tác múa và giai điệu thêm phần trang trọng, như đưa du khách trở về miền quá khứ Champa huyền diệu.
- Trải nghiệm tương tác: Bạn có thể tham gia các hoạt động trải nghiệm như học thử vài động tác múa dân gian, thử đội bình nước thánh hoặc mặc trang phục Chăm chụp ảnh cùng nghệ nhân. Nhiều du khách hào hứng thử thách bản thân với cây kèn Saranai hay tập một điệu múa cơ bản ngay tại hiện trường.
- Tham quan và tìm hiểu di tích: Sau khi xem biểu diễn, du khách có thể tự do dạo quanh các ngọn tháp. Hướng dẫn viên tại Mỹ Sơn sẽ giải thích kiến trúc, điêu khắc và tín ngưỡng Chăm gắn liền với từng đền tháp. Chuyến đi vừa thư giãn vừa thấm đẫm kiến thức văn hóa, giúp bạn hiểu sâu hơn về nền văn minh Chăm.
Thông qua các chương trình biểu diễn và trải nghiệm nghệ thuật sinh động này, di tích Mỹ Sơn trở nên sống động hơn bao giờ hết. Âm nhạc dân ca Chăm như thấm vào từng viên gạch cổ kính, khiến người nghe cảm nhận rõ hơi thở ngàn năm của nền văn minh Chăm.
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH TP. ĐÀ NẴNG
